De gescheperde (gehoede) schaapskudde is ergens in de geschiedenis verdwenen in dit landschap, en alleen daar gebleven waar het in cultuur brengen van de bodem niet rendabel of wenselijk was. Maar tijden veranderen..... 

Wij werken door .middel van de 'oorspronkelijk' gebruikte  methode vanuit "spitbulten", "dobbes", "túnwaltsjes', "stinswier" of de moderne vervangers in het landschap, ( tijdelijke nacht- en noodopvang) 'scheperend' van project naar project. Dit heet: een heerdgang. Het grote voordeel hier van is dat verrijking van de ondergrond op één plek geconcentreerd blijft, en de verschraling in het overige loopgebied versnelt. Bijkomende voordelen zijn ook dat de mest als overlast beperkter blijft, en de nachtverblijven een verzamelplaats worden van zaden en planten.

Verschraling is de moderne equivalent van het gebruik van schapen. In vroegere tijden was de waarde van het schaap de wol, het vlees en de melk (soms ook de hoorns), vergeten wordt dat de stront van schapen een belangrijk bijproduct was. Door de schapenstront te verzamelen op één punt kon deze gebruikt worden om andere gronden te verrijken, bijvoorbeeld weiden die gebruikt werden voor Runderen.

foto: Herdwicks

De schapen in onze schaapskudde zijn soorten uit oude tijd: niet schapen die gefokt zijn op één specifieke functie, maar net zoals vroeger, multifunctioneel zijn. Het aanbod van voedsel aan de schapen is dan slechts in beperkte mate: gras. Schapen houden van variatie, ook om mineralen en metalen aan te vullen. Eiwitrijk voer zoals dat voorkomt op de de ingezaaide graslanden van tegenwoordig is slechts geschikt voor overmatige gewichtstoename en melkproductie. Andere noodzakelijk bestanddelen worden dan kunstmatig toegevoegd.

Als gevolg daarvan is de inzet van onze schapen in natuurgebieden een symbiose: de oerschapen onderhouden niet alleen de enorme variatie in vegetatie, het is andersom ook gezond voor het schaap doordat het schaap een gevarieerd aanbod aan voedingsbestanddelen krijgt.

Alle door ons gebruikte schapen hebben specifieke eigenschappen die een historisch en functioneel aspect in zich dragen. Het dragen van hoorns bijvoorbeeld, is voor de warmte afgifte van het schaap en is ooit essentieel geweest voor een evenwichtige stofwisseling. De Jacobschapen (2-6 hoorns), de Wiltshire Horn en de Scottish Blackface zijn gehoornde, vitale schapen. De Wiltshire Horn heeft de unieke oorspronkelijke eigenschap zijn wol zelf te verliezen. Vrijwel alle gebruikte soorten produceren meerlingen, zijn goede melkgevers en lammeren vrijwel altijd zonder menselijk ingrijpen.

foto: Scottish Blackface

foto: Jacobschapen, net na aankomst in quarantaine.

Gezondheidsaspecten.

In tegenstelling tot de gangbare praktijk in Nederland, selecteren wij de ooien en rammen niet primair op uiterlijk, maar op hun bewezen sterkte en ziekte-ongevoeligheid. Vaak wordt er in - het algemeen - om productie redenen of om uiterlijke kenmerken of andere zeer eenzijdige eigenschappen, inteelt getolereerd. (zelfs bij schapenverenigingen)

Wij vinden dit onaanvaardbaar: het leidt tot schapen en schapenrassen die vrijwel uitsluitende onder zeer gecontroleerde omstandigheden gehouden kunnen worden. En daarnaast afhankelijk worden van penicilines, groei bevorderderende middelen en veelvuldige behandelingen tijdens het leven, en daarom afhankelijkheid worden van de medische industrie en veeartsenijkundig ingrijpen. Ook toekomstige problemen met epidemiën zoals die door het globale vervoer op deze aarde te verwachten zijn, kunnen dan beter opgevangen worden via natuurlijke weerstand. Weliswaar zullen schapen ziek worden van bijvoorbeeld "blue tonque" (blauwtong), de genetische variëteit zal naar verwachting een groot deel opvangen door natuurlijke weerstand door middel van  natuurlijke selectie door variëteit in genetisch materiaal.

foto: Masham's (2x links) en Welsh Hill Speckle Faces na aankomst in regen en mist

Ook hebben wij door ervaring geleerd, dat - instinctief - de schapen variëren in hun eetgedrag, en soms zelfs de voor hun giftige en tekortaanvullende gewassen kunnen onderscheiden. Door inteelt verdwijnt deze eigenschap zo is onze indruk. Ook zijn onze schapen gewend, en hebben voorkeur voor, voldoende variatie in aanbod van gewassen: grassen zijn slechts een beperkt deel van de voeding. Het uitsluitend aanbieden van graslanden is alleen goed voor schapen die binnen een kort leven aangeboden worden voor de slacht. Die schapen worden dik door te veel eiwitten, hebben vaak dunne ontlasting (iets wat als "normaal" wordt gezien).

Het gevolg voor ons is, dat rammetjes die, om inteelt te voorkomen en niet voor ruil beschikbaar zijn, voor de voedselproductie worden aangeboden. Maar in hun leven nooit peniciline hebben gehad, geen groei bevorderende middelen kennen en ontwormingen slecht plaatsvinden als het strikt noodzakelijk is. Het lamsvlees is daardoor schoon, puur en smaakrijk (ook door de variatie aan voeding). Omdat onze schapen nooit verblijven op cultuurland maar in natuurgebieden grazen, is het lamsvlees CO2 vriendelijker dan menig plantaardig gewas. De slacht is voor  slechts bijzaak binnen de bedrijfsvoering.

Ook experimenteren wij met het aanbieden van hooi met specifieke eigenschappen. Vooral met het ontbreken van voldoende kobalt en koper in de aarde en vegetatie in de zuid west hoek van Friesland zoeken we natuurlijke oplossingen zoals het creëeren van kleinschalige productieweides met vegetatie met hoge kobalt en koper gehaltes. De Scottish Blackfaces en Herdwicks zijn koperbehoeftige schapen, in tegenstelling tot de gangbare productieschapen als Texelaar en Swifter.

De mooie witte wol van de Scottish Blackfaces (Schotjes, Scotti's,  Blackies of Kerry Linton genoemd)  is fijn van samenstelling. De Schotse kilt wordt van deze wol gemaakt. Het schaap is pittig in haar gedrag, en is een zeer universele eter. Ze  zijn vitaal en lenig en in het algemeen vrij van ziektes. Het vlees van het schaap is van een zeer hoge kwaliteit. 

De schapen zijn gehoornd. De hoorns van het geslachtte schaap werden vroeger bewerkt  met mesjes, o.a. voor siervoorwerpen en voor andere toepassingen. De hoorns van de schapen zijn erg gevoelig en worden niet gebruikt om te "stoten". Uit testen en door ervaring blijkt dat het relatief zachte gehoornd materiaal geen krassen op gladde materialen kan veroorzaken. De hoorns dienen om de warmte van het schaap te reguleren, mogelijk een verklaring van de vitaliteit van dit schaap.

De huid met wol kan op velerlei manieren toegepast worden: sloffen, zadeldekjes, anti reumatische kleden. Dit universele schaap is het meest voorkomend en traditionele schaap  van  Engeland, Wales, Ierland en Schotland, maar is op het Europese vasteland minder in gebruik. Een authentiek  element is dat dit schaap opvallend veel overeenkomsten vertoont met de schapen die  in Friesland bij archeologische opgravingen ontdekt zijn. (Mogelijk ook het zogenaamde Wiltshire Horn schaap) In Angelsaksische landen komen globaal 2 soorten voor: de kleinere variatie voor de hoger gelegen gebieden met schralere gronden, en het hier gebruikte type (Lanark type) voor de lagere delen van Schotland, Engeland, Wales en Ierland.

Het 2e  ras  is de authentieke Zwartbles. De hoogbenige (NZS) soort lijkt geschapen voor het hoeden en loopwerk langs Friese paden, wegen en weilanden, en het vette gras van de kleigronden. Deze zwarte schapen met dichte krullende donkerbruine vacht en met witte bles werden aanvankelijk experimenteel in de kudde opgenomen. Na ervaring te hebben opgedaan voldoet dit schaap uitstekend voor gescheperde begrazing op de kleigronden. De hoogpotige vriendelijke schapen met prachtige ramsneuzen, blessen en witte sokken horen op kleigronden thuis, en voldoen slecht op de armere gronden. Hun hoge benen zorgen voor een uitstekend gangwerk, en maakt hun buitengewoon geschikt voor het hoeden. De Zwartbles is een schaap "van eigen bodem": De in de kudde opgenomen Zwartblessen zijn afkomstig uit Oentsjerk en It Heidenskip (prov. Fryslan)

foto: Zwartblessen

De Herdwick  (Herdwick is het Engelse woord voor Heerdgang) is bekend geworden door de schrijfster/tekenaar Beatrice Potter (link naar Wikipedia), die dit schaap redde van de ondergang in het "Lake District" in NW Engeland. Daar onderhouden deze schapen nu nog steeds een compleet landschap, dankzij de inzet van deze  bijzondere vrouw en dit bijzondere schapenras.  (zie website) Het rustige, ruige schaap kan zorgen voor beweiding, als broedvogels en andere fauna niet verstoord dient te worden, maar toch enig onderhoud van de vegetatie  nodig is rond de broedseizoenen. Hun spierwitte hoofden met blauwgrijze vachten zijn een aparte, bescheiden, maar daardoor opvallende verschijning. Hun wol is erg stug, en wordt gebruikt voor tapijten. De lammeren worden zwart geboren en gedurende het eerste jaar verkleurt hun hoofd naar spierwit. Bijzonder is ook, dat dit geharde, probleemloze schaap, ook scherpe vegetatie eet. (bramen, meidoorn ed.)

Onze groep Herdwicks hebben de afgelopen winters eilanden bezet, die door ijsgang en sneeuwval onbereikbaar waren geworden. Half februari bleken ze ongeschonden de winter zonder bijvoeren te hebben doorstaan. (Dat geldt overigens ook voor de Scottish Blackface) Het opnemen van Herdwicks was aanvankelijk een experiment. Het schaap is erg slim, en soms stoicijns met onze schapen honden, en is  duidelijk het sterkste schapenras binnen de kudde..

Naast deze 3 hoofdgroep hebben wij nog enkele andere schapenrassen in de kudde: Gotland Pels en Welsh Hill Speckle Face.

In 2012 wordt de kudde verder uitgebreid: de kleine groep Welsh Hill Speckle faces wordt aangevuld, zal een groep Wiltshire Horn schapen binnen de kudde te vinden zijn en tot slot ook een groep imposante bonte Jacob schapen.

foto: Wiltshire Horn

foto: Romanows

Onze kudde is zo "biologisch mogelijk": Dwz dat de wormdruk,  door de plekken waar de kudde loopt, zeer laag is, omdat er nooit vee loopt of bemest wordt. De enige maatregelen die helaas incidenteel genomen moeten worden zijn inwendige (worm-) infecties tgv hondenstront en in natuurgebieden: Leverbot.

Bij onze schapen treft U soms likstenen  aan. We gebruiken daarvoor geen gewone schapenprodukten, omdat onze schapen"koper-minnend" zijn, in tegenstelling tot "normale" schapenmineralen. De Scottish Blackface is een schapenras dat - voorzover bekend - de meeste behoefte heeft aan koper.

Voorzieningen

Ten gevolge van een calamiteit in 2011 zijn wij de "standaard" gebruikte schrikdraadnetten en de aangesloten apparatuur grondig aan het herzien. In de 2e helft van het jaar zijn we begonnen om de tijdelijke afrasteringen te vervangen door apparatuur die geschikte is voor de vitale schapen, en die tevens vrijwel onoverbrugbaar zijn voor 'indringers'. De gebruikte spanning op de netten is verhoogd, en de netten zijn hoger dan de standaard afmetingen. Daardoor kunnen we ons volledig concentreren op het natuurbeheer.